Mirzə Fətəli Axundzadə 30 iyun 1812-ci ildə Şəkidə anadan olub. O, Azərbaycan dramaturgiyasının banisi hesab edilir.
O, 13 yaşınadək ailəsi ilə birlikdə İranın müxtəlif bölgələrində yaşayıb. 1825-ci ildə anası ilə yenidən Şəkiyə köçüb.
Fətəlinin anasının əmisi Axund Hacı Ələsgər onun ruhani olmasını istədiyindən 1832-ci ildə Axundzadəni Gəncəyə aparır. Gəncə şəhərində Fətəli məntiq və fiqh elmlərini, həmçinin şair və filosof Mirzə Şəfi Vazehdən xəttatlıq sənətini öyrənib. Fətəli 1833-1834-cü illərdə Şəkidəki rus məktəbində təhsil alıb. O, 1834-cü ildə Tiflisə gedib, ömrünün sonuna kimi Qafqaz canişininin baş dəftərxanasında işləyib. 1873-cü ildə Axundzadəyə hərbi polkovnik rütbəsi verilib. O, 1851-ci ildə Rus Coğrafiya Cəmiyyətinin Qafqaz şöbəsinə üzv seçilib, sonralar Qafqaz Arxeoqrafiya Komissiyasında tədqiqat işləri ilə məşğul olub.
Axundzadə bədii yaradıcılığına “Səbuhi” təxəllüsü altında şeir yazmaqla başlamışdır. O, Azərbaycan ədəbiyyatında azad düşüncə tərzinin ən böyük nümayəndəsidir. Onun ilk şeiri “Zəmanədən şikayət” adlanır. Şeir fars dilində, klassik şərq şeiri ənənələri əsasında yazılıb. Axundzadənin ən tanınmış əsəri 1837-ci ildə fars dilində yazdığı “Puşkinin ölümünə Şərq poeması”dır. Əsəri şair özü rus dilinə tərcümə edib. Bundan əlavə, Axundzadə “Əkinçi” qəzetində “Vəkili Milləti-Naməlum” imzası ilə məqalələr dərc etdirib.
Şərqdə ilk dəfə dram janrında əsərlər yaradan məhz Axundzadə olub. Onun “Təmsilat” adı altında birləşdirilmiş altı komediyası 1859-cu ildə Tiflisdə çap olunub. Həmin komediyalar sırasında “Hekayəti-Molla İbrahimxəlil kimyagər”, “Hekayəti-Müsyö Jordan həkimi-nəbatat və Dərviş Məstəlişah caduküni-məşhur”, “Hekayəti-xırs quldurbasan”, “Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran”, “Sərgüzəşti-mərdi-xəsis” (“Hacı Qara”) və “Mürafiə vəkillərinin hekayəti”ni qeyd etmək olar. Avropa şərqşünasları Axundzadənin komediyaları ilə elə ilk tanışlıqda, onu Avropa dramaturgiyasının korifeyləri Aristofanla və Molyerlə müqayisə etmişlər.
Mirzə Fətəli Axundzadə 26 fevral 1878-ci ildə ürək xəstəliyindən vəfat edib və Tiflisdə dəfn olunub. 2012-ci ildə şairin Bakıda 200 illik yubileyi keçirilən zaman ona həsr olunmuş “Sübhün səfiri” filmi nümayiş edilib.
Mənbələr:
- http://www.anl.az/el/emb/M.F.Axundzade/about.html
- http://www.anl.az/down/meqale/edebiyyat/2012/noyabr/279946.htm
