Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvani 1120-ci illərdə Naxçıvanda anadan olub. O, Yaxın və Orta Şərqin dahi memarı - Memar Әcəmi kimi şöhrət qazanmışdır.
Memar Әcəmi Naxçıvan memarlıq məktəbinin banisi hesab edilir. O, “şeyx-ül-mühəndis” (mühəndislərin başçısı) ləqəbini daşıyıb. Əcəmi həm inşaatçı-mühəndis, həm də memar olmuşdur. O, böyük ustalıqla həndəsi fiqurlardan naxışlar yaratmış, onları daş üzərinə həkk etmişdir.
Dahi sənətkarın yaradıcılığı Atabəylərin hakimiyyəti dövrünə aiddir. Onun məlum olan ilk əsəri Yusif ibn Küseyir türbəsidir. Memarın ikinci məşhur əsəri isə hökmdar Şəmsəddin Eldənizin birinci həyat yoldaşı Möminə xatunun türbəsidir. Tədqiqatçı-memarlar Möminə xatun türbəsini Hindistan memarlığının incisi Tac-Mahalla müqayisə edirlər.
Ehtimal olunur ki, Əcəmi Naxçıvaninin layihəsi əsasında nəhəng bir ərazidə Eldənizlərin sarayı, Cümə məscidi, xatirə abidələri, mədrəsə, karvansaray və digər hökumət tikililəri də inşa edilmişdir. Lakin XVI-XVII əsrlərdə baş vermiş Səfəvi-Osmanlı müharibələri nəticəsində bu memarlıq əsərləri məhv olunmuşdur.
Memar Əcəmi XII əsrin sonlarında vəfat edib.
Əcəminin yaradıcılığı əsrlər boyu Azərbaycanın və digər ölkələrin bir çox memarlarına təsir göstərmişdir. Hətta Әcəmidən 300 il sonra yaşamış böyük türk memarı Sinanın əsərlərində də dahi ustadın təsiri var. Alman sənətşünası Edzart Dits Sinanın hərbi səfərlər zamanı ordu mühəndisi kimi Naxçıvanda olduğunu və oradakı türbələri gördüyünü qeyd edib.
Bakı metrostansiyalarından biri Memar Əcəminin adını daşıyır.
Mənbələr:
