2020-ci ildən bu yana ilk dəfədir ki, məni belə bir sual düşündürür: torpaqlarımız işğaldan azad edilməsəydi, indi necə yaşayardıq? Səhərlərimizi hansı xəbərlərlə açardıq, gələcəkdən gözləntilərimiz nə olardı? Zəfər Günü olmasaydı nə ilə qürurlanardıq? Bizi həyatda yaşamağa nə həvəsləndirərdi?
Doğma yurdumu bomba yağışı altında tərk edəndə 14 yaşım var idi. Bu yaşımın son 4 ilini sanki qan çanağında keçirmişdim. İlk şəhidlərimiz – Əli ilə Bəxtiyarın öldürüldüyü gün indiki kimi yadımdadır. Xankəndiyə doğru həmin insan seli gözlərimizin önündən keçmişdi. Meşəlidə, Quşçularda qətlə yetirilən soydaşlarımızın yandırılmış, təhqir edilmiş meyitlərinə baxmaq üçün məktəbimizə bitişik olan Mərkəzi Xəstəxananın morquna getdiyimizi unutmamışam. Uşaqlıq ki, uşaqlıq – qorxu-hürkü yox idi. O tərəflərdən yaralı və cənazə dolu helikopterlər gəlib hər dəfə xəstəxananın həyətinə enəndə dərsimiz yarımçıq qalırdı, - müəllimə, direktora fikir verən kim idi? Bütün məktəb aşağı axışıb bu faciəli mənzərəyə tamaşa edirdi. Bu mənzərə əslində bizim gələcəyimiz idi. Anlamırdıq...
Bir gün Şuşadan, Canhəsən, Kosalar və Kərkicahandan olan qohumlarımız – babamın bacıları, onların övladları və nəvələri bizə gəldilər. Ermənilər qovmuşdu. Kişilər yenidən yurdlarına döndülər, qadınlar və uşaqlar isə bizimlə qaldılar. Süfrə arxasında oturanda birdən-birə 30-40 nəfər olurduq. Biz uşaq idik, anlamırdıq, tez yeməyimizi yeyib oynamağa qaçırdıq, ancaq böyüklərin gözlərindən bir təlaş, pərişanlıq yağırdı. Təqribən bir il sonra Xocalı qətliamı oldu. Dərsdə müəllimlər bir-birilərilə pıçıldaşır, indinin dəbi ilə desək, guya ki, uşaqların psixikasını zədələmək istəmirdilər, biz isə hər şeydən məlumatlı idik. Səhər tezdən Xocalıdan olan nənə-babalarımızı, donmuş və qorxmuş həmyaşıdlarımızı erməni əsirliyindən xilas edib yük maşınlarında şəhərə gətirirdilər. Belə yük maşınlarından birinin göyərtəsində mən və ailəm şəhərimizdən məcburən köçkün düşəcəkdik...
Uzaqdan gələn mərmi səsləri, artileriya qurğularının atəşindən yaranan titrəyişlərə adətkar olmuşduq. Hər şey adi idi. Ancaq belə bombardmanlardan birində hər gün futbol oynadığımız, gülərüz və zarafatcıl həmyaşıdımız Vahid – “Madı” rəhmətə getdi. Sonra döyüşlərdə Ceyhun şəhid oldu. Ardınca Elbrus. Piyadanın Döyüş Maşınını sürürdü, şəhərdə çox təhlükəli idarə etdiyindən anası komandirindən xahiş etmişdi ki, zirehli maşını bir də Elbrusa həvalə etməsin. Rəhmətlik piyada kimi ilk döyüşündəcə şəhid oldu...
Martın 1-də şəhər intensiv şəkildə “Qrad” atəşinə tutuldu. Üçüncü mərtəbədəki mənzilimizdən Bakıya gedən yola baxanda, saysız-hesabsız maşın karvanı gördüm. Hamısı bir istiqamətə şütüyürdü. Əhali şəhəri təlaş içində tərk edirdi. Birdən qapımız taybatay açıldı, qonşumuz Rizvan əmi qışqıra-qışqıra içəri girdi:
-Tez yığışın, çıxırıq!
-Atam gəlmədən hara gedə bilərik? Biz getmirik!
-Atan gələcək!”...
Atam həqiqətən gəldi. Ancaq qaranəfəs şəkildə şəhərin o başından bu başına piyada necə və neçə dəqiqəyə gəlmişdi, bu suala indi də cavab tapa bilmirəm. Sağlığında özü də deyə bilmirdi...
Rizvan əminin “RAF”ına həmin gecə neçə qonşu yığışa bildik - unutmuşam. Tək bu yadımdadır: binamızdan təqribən 200 metr aralaşmışdıq ki, anam “Göyərçinlər qaldı! Mən gedim onları açım, acından ölməsinlər” dedi. İndi anlayıram ki, bu sözləri şoka halında deyirdi. Hamı susmuşdu. Hamı qorxu içində ölümdən qaçmaq istəyirdi, ancaq heç kim də etiraz etmirdi. Atamla anam düşüb, geriyə qaçıb, saxladığımız dünyanın bəlkə də ən gözəl göyərçinlərinin yuvasının qapısını açıb, geri döndülər. Bu, bizim şəhərdən ilk qaçışımız idi. İki aydan sonra geri döndük və düz bir il – işğaladək orada qaldıq. İkinci qaçışımız yük maşınında oldu. Bu dəfə topladığımız ehtiyat azuqə ilə, kimlərinsə toyuq-cücəsiylə, tanımadığımız adamlarla...
Zəfər Gününü, bu günü bizə qazandıran şəhidlərimizi və qazilərimizi yeni nəsil, gənclər, övladlarımız təbii ki, unutmayacaqlar. Ancaq bilmirəm, onlar da bu günün əhəmiyyətini, həyəcanını, dadını, qoxusunu bizim kimi xatırlayacaqlar, dərk edəcəklərmi? Bir dəfə 6 yaşlı oğlum mənə belə bir sual vermişdi: “Ata, bax sən “Qarabağ” komandasına azarkeşlik edirsən, çünki qarabağlısan. Bəs mən niyə “Bakı” komandasına azarkeşlik etməyim (o vaxt çempionatda “Bakı” da oynayırdı), axı mən Bakıda doğulmuşam?”. 2023-cü ilin antiterror əməliyyatından sonra isə xaricdən, oxuduğu ali məktəbdən sevincək halda zəng etdi: “Ata, bu gün gürcü uşaqlar yaxınlaşıb məni qələbəmiz münasibətilə təbrik etdilər”.
Ağdam işğaldan azad olunandan təqribən 7-8 ay sonra bir vaxtlar xəstəxananın morquna birlikdə boylanıb cənazələrə baxdığım sinif yoldaşım ağır, xəstə, yerimək taqətində olmayan atasını vətənini görməyə aparmışdı. Deyir, atam avtobusdan yerə enəndə ayaqlarının ağrısını unutdu, biraz gəzib geri qayıtdı və dedi: “Hə, indi ölmək olar!”. Üstündən iki ay keçmişdi ki, dostumun atası rəhmətə getdi...
Görəsən, Zəfər günü olmasaydı, indi nə edirdik? Nə barədə düşünürdük?
Rüstəm Qaraxanlı
