Müqavilə 10 fevral 1828-ci ildə Çar Rusiyası və Qacar İranı arasında Cənubi Azərbaycanın indiki Türkmənçay şəhərində imzalanmışdı.
Müqaviləni Rusiya tərəfindən general İvan Paskeviç, rus diplomatı Aleksandr Obreskov, İran tərəfindən isə vəliəhd şahzadə Abbas Mirzə və xarici işlər naziri Mirzə Əbülhəsən xan Şirazi imzalayıblar. Həmçinin müqavilənin şərtlərinin hazırlanmasında rus şairi Aleksandr Qriboyedov yaxından iştirak etmiş, 1828-ci ildə müqavilənin mətnini rus imperatoru Birinci Nikolaya şəxsən çatdırmışdı.
Müqaviləyə əsasən, Naxçıvan və İrəvan xanlıqları Rusiyanın tərkibinə daxil edilir, həmçinin yalnız Rusiyanın Xəzər dənizində donanma saxlamaq hüququ təsdiqlənir. Bundan əlavə, İran 20 milyon gümüş rubl dəyərində təzminat ödəməyi öhdəsinə götürür, ermənilərin İrandan maneəsiz şəkildə İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarına köçürülməsinə icazə verir.
Türkmənçay müqaviləsi 1826-1828-ci illərdəki Rusiya-İran müharibəsinə son qoydu və Azərbaycanın Araz çayı boyunca iki yerə bölünməsi prosesini başa çatdırdı: Şimali Azərbaycan Rusiyanın tərkibində, Cənubi Azərbaycan isə İranın tərkibində qaldı. Bu müqavilə həm də Azərbaycan tarixində xanlıqlar dövrünə son qoydu.
