Bu gün Od çərşənbə qeyd olunur. Artıq Novruz bayramına sayılı günlər qalıb. Buna bəzən xalq arasında üskü (tonqal) və ya ocaq çərşənbəsi də deyirlər. İnanclara görə, insan odu nə qədər əzizləsə, bir o qədər yüngül olar, çətinlikləri azalar. Bu çərşənbə qədim insanların Günəşə, oda inamından irəli gəlir. Adət-ənənəyə görə, bu gün insanlar tonqal qalayıb, alovun üzərindən tullanmaqla daxildə olan bütün çirkabı və azar-bezarları yandırırlar. Novruz milli adət-ənənələrimizi özündə əks etdirən əziz bayramlardan biridir. Bu bayram varlıya, kasıba baxmır. Hər kəs süfrə açmağa çalışır.
Bəs, Od çərşənbəsində hansı adətlərə əməl olunmalıdır?
Mövzu ilə bağlı İnsanoid.com-a açıqlama verən Folklorşünas İlhamə Qəsəbovanın sözlərinə görə, xalqımızın yaddaşında Novruz bayramının çərşənbələri əsasdır:
[gallery link="file" columns="1" size="full" ids="218903"]
“İlk su çərşənbəsi dirilikdir. Su yaradılış və başlanğıcdır. Su olmasaydı, həqiqi mənada həyat olmazdı. Su təmizlik və paklıqdır. İnanca görə, suyun üzərinə gedəndə salam vermək lazımdır. Suyun da sahibləri var. Mələklərə salam vermək lazımdır. Suya mənfi sözlər söyləmək olmaz. Çünki suyun yaddaşı var.
Bu gün artıq ikinci çərşənbəmizi qarşılayırıq. Boz ayın ikincisinə təsadüf edib. Türk coğrafiyasında çillələrdən sonra Boz ay gəlir. Boz ay da bitər-bitməz yeni ilin başlanğıcı olur, təbiət və torpaq yenidən oyanır.
Od çərşənbəsi suyun yuyub apara bilmədiyini yandırıb aparır. Od çərşənbəsində insanlar harada od qalanırsa, ətrafına toplaşarlar. Külünü də bəzi bölgələrdə suya tökərlər”.
İ.Qəsəbova qeyd edib ki, ən önəmli adət evlərdə işıqların yandırılmasısdır:
“Axşam şər qarışandan sonra evin işıqlarını yandırmaq lazımdır. İnanca görə, dünyasını dəyişmiş əzizlərimiz bizi ziyarət edirlər. Ailə üzvlərini şad- xürrəm görəndə yaxşı olurlar. Rayonda odu evin girişində yandırırlar ki, mənfi aura yansın. Üzərlik yandırırlar. Körpə uşaq varsa, tüstüsünü ona verirlər. Od ilə bağlı bizim müqəddəs inanclarımız var. Oda tüpürmək, mənfi söz demək olmaz. Bəddualar etmək olmaz. Od ümid yeri və çırağıdır. Qədim insanlar yaşadıqları dönəmlərdə oda, işığa hər zaman müqəddəs baxıblar.Odu hətta deyilənə görə, su ilə söndürməzlər. Ocaq başında insanlar müəyyən qədər niyyət edirlər”.
“Od çərşənbəsinin bayram tonqalını həyətin hündür yerində yandırırlar ki, bu ağırlığın və pis niyyətin qaldırılmasına işarədir. Lopalar da evdə olan uşaqların adına yandırılır.
Od çərşənbəsini hətta Günəşin qaranlıq üzərində qələbəsi də adlandırırlar. Bu çərşənbə həm də Günəşin və odun istiliyi sayəsində həyatın oyanışına və dirilişinə işarədir. Od çərşənbəsi bəzi bölgələrdə müxtəlif cür adlandırılır. Məsələn, işıqlı sabah, istilik və birlik-bərabərlik kimi. Ulu babalarımız sübh tezdən günəşə qurban aparırlarmışlar. Günəşi nə qədər əzizləsən, il o qədər yaxşı keçəcək. Yerin və göyün sahibinə olan böyük ehtiram hesab ediblər.
Unudulmuş bəzi adətlər var. Ayı oynatma və maral oyunlarının keçirilməsi kimi adətlərə əməl olunmur. Ümumiyyətlə, son zamanlar bəzi köhnə ənənələrə rast gəlinmir”, - deyə İ.Qəsəbəbova fikrini tamamlayıb.
Nəzrin Vahid
