Son dövrlər Ermənistan ordusunda intihar hallarının artması bir sıra mətləbləri üzə çıxarıb. Məlum olur ki, intihar hallarına bir çox hallarda “dedovşina”, rüşvət, rütbəli şəxslərin əsgərləri alçaltması, təhqir etməsi səbəb olur. Bu da öz növbəsində ordudan kütləvi yayınmalara, fərariliyə səbəb olur. Bu gün Ermənistan ordusunun ən böyük problemlərindən də biri kütləvi fərarilik hallarıdır.
Qeyd etmək yerinə düşər ki, sadə erməni vətəndaşlarını orduda xidmətdən soyudan bir sıra faktorlar var. Məsələn, erməni KİV-lərində yayılan xəbərlərə görə, hərbi hissələrdə “dedovşina” ciddi şəkildə yayılıb. Bundan əlavə, hərbi hissələr kriminal elementlər və “qayda-qanunlarla” idarə edilir. Rüşvətxorluq isə o həddə çatıb ki, övladına ərzaq məhsulu və istədiyi yeməyi gətirən valideynlərdən belə, pul alınır.
Daha maraqlı fakt isə ondan ibarətdir ki, erməni hərbi hissələrində kişilər arasında zorlanma faktları son dövrlər sürətlə artıb. Bu kimi faktorlar da həm valideynləri, həm də gənc və yeniyetmələri ordudan uzaqlaşdıran amillərdəndir.
Başqa bir fakt isə, hərbi hissələrin yüksək rütbəli zabit heyətinin sıravi əsgərlərə qarşı olan davranışlarıdır. Bu yaxınlarda Sisyan tərəfdəki hərbi hissələrin birində baş verən ölüm faktı da məhz bu səbəbdən gerçəkləşib. Məlum olub ki, hərbi hissənin zabiti döyüş postunda növbədə duran əsgəri dəfələrlə təhqir edib, alçaldıb. 19 yaşlı gənc isə çıxış yolu olaraq, intiharı seçib. Bu tip faktlar Ermənistanda son dövrlər kifayət qədərdir. Bu da insanların bir-birinə, zabit heyətinin əsgərlərə olan münasibətini ortaya qoyur.
Statistikaya müraciət etsək, məlum olur ki, hələ 2018-ci ildə hərbi xidmətdən yayındığına görə xaricdə gizlənnə 10 minə yaxın erməni gənci barədə axtarış verilib. Bu, sadəcə rəsmi rəqəmlərdir. Qeyri-rəsmi rəqəmlər isə 10 minlərlə fəraridən bəhs edir. Hətta baş nazir Nikol Paşinyan sözügedən ilin 7 may tarixində onlara müraciət etsə də, ona səs verən tapılmayıb. 
Çünki 2022-ci ilin rəqəmlərinə görə, ordudan yayınıb xaricdə gizlənənlərin sayı 10 mindən çox olub və onlar axtarışa verilib. 2020-ci ildə baş verən və Ermənistanın darmadağın edildiyi 44 günlük müharibə də “qonşu” ölkədə fərarilik hallarına ciddi təsir edib. İş o həddə çatıb ki, 2023-cü ildə hakim partiyanın üzvü, parlamentin deputatı Hayk Sarkisyan təklif edib ki, ordudan yayınan və yaşı 27-dən az olan şəxs 15 milyon dra ödəməklə ordudan və cinayət məsuliyyətindən azad edilə bilər. Bu isə ölkə rəhbərliyinin açıq-aşkar alverə başladığını, ordudan yayınmaq üçün rəsmi olaraq 40 min dollar rüşvət istədiyi faktını üzə çıxarıb. Bir faktı da qeyd etmək lazımdır ki, ölkəni tərk edərək xaricdə gizlənən on minlərlə erməni gəncindən yalnız 420 nəfər könüllü şəkildə İrəvana qayıdıb və hərbi xidmət keçib.
Maraqlıdır ki, bu gün Ermənistanda baş verənlər “balıq başdan iylənər” misalını gözəl şəkildə sübut edir. Çünki Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hökumətdə və partiyada ordudan 
yayınma halları kifayət qədər çox olub. Məsələn, Ermənistan parlamentinin Müdafiə və Təhlükəsizlik məsələləri üzrə daimi komissiyasının sədri Andranik Köçəryanın kiçik oğlu orduda xidmət etməyib. Bunun üçün isə iki dəfə təhsilə, sonra isə iki dəfə sağlamlığa görə möhlət alıb. Bundan əlavə, Ermənistanın Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədri Vaaqn Hovakimyanın da iki oğlu orduda xidmət etməyib. Xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyan 2028-ci il inqilabından sonra orduya çağırılmalı olsa da, hələ də xidmət etməyib.
Diqqətə çatdırmaq və xüsusilə vurğulamaq lazımdır ki, hakim “Vətəndaş müqaviləsi” partiyası və erməni hökuməti bu barədə “nümunə” olaraq elə Nikol Paşinyanın özünü seçiblər. Çünki baş nazir özü də gənclik illərində orduda xidmət etməkdən dəfələrlə yayınıb. Bunun üçün gah ailənin 3-cü oğlu olmasından istifadə edib, sonradan həbsdə yatmağını əsas gətirib. Eyni zamanda sonuncu dəfə isə psixi vəziyyəti ilə bağlı arayışı komissiyaya təqdim edərək, hərbi xidmətdən özünü qurtarıb. Bu isə o deməkdir ki, bu gün baş nazir postunu tutan şəxs heç bir tutarlı səbəb olmadan qeyri-qanuni yollarla Ermənistan silahlı qüvvələrində məcburi xidmətdən yayınıb. Elə burada növbəti el misalı yada düşür ki, “yengəsi Gülüm olanın, başına külüm olar”.
Bu gedişlə Paşinyan və komandası nə fərariliyin qarşısını ala biləcək, nə də normal ordu formalaşdıra biləcək.
Hikmət Həsənov
