Xankəndi oykonimi “xana məxsus olan kənd” anlamını daşıyır. Buna səbəb isə kəndin XVIII əsrdə Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın şəxsi mülkü olması idi. Qarabağ xanlığı Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunduqdan sonra, 1805-ci ildən İbrahimxəlil xan burada ailəsi ilə birgə yaşayırdı. 1806-cı ildə, İbrahimxəlil xanın öldürülməsindən sonra Qarabağ xanlığının sonuncu xanı Mehdiqulu Xankəndini özünə yaşayış yeri kimi seçdi.
Xankəndi Rusiya imperiyasının tərkibində olan zaman kazakların yaşadığı kəndə çevrildi. Kəndin azsaylı əhalisi hərbi hissələri ərzaqla təmin edən azərbaycanlılar və ermənilərdən ibarət idi. 1847-ci ildə Xankəndidə əvvəllər Şimali Qafqazda yerləşən rus Sunjenski alayı yerləşdirildi və sonradan çar Rusiyası hökuməti buranı öz hərbi düşərgəsinə çevirdi. 1886-cı ilin statistikasına əsasən, Xankəndidə 276 rus, 1 azərbaycanlı və 2 erməni yaşayırdı.
Amerikalı yazıçı Leonard Ramsden Hartilin 1928-ci ildə Xankəndidən olan erməni aqronomun xatirələri əsasında yazdığı “Men are like that” kitabında aşağıdakılar qeyd olunub: “Mənim adım Oqanus Apresyandır. 1892-ci ildə Azərbaycanın Şuşa qəzasının Xankəndi kəndində anadan olmuşam. Bu ərazinin əhalisini tatarlar və ermənilər təşkil edir. Sonuncular faktiki olaraq, tatar (türk) diyarı olan yerdə əcnəbilərdir. Onlar müsəlmanların sayca üstünlük təşkil etdiyi yerdə xristiandırlar”.
1905-1906-cı illərdə erməni-müsəlman qırğınları zamanı Xankəndinin azərbaycanlı əhalisi ermənilər tərəfindən qətlə yetirilmişdir. Qafqaz təqvimlərinin məlumatına əsasən, 1904-1912-ci illərdə kəndin əhalisinin əksəriyyətini ruslar təşkil etsə də, artıq 1915-ci ildə 1550 nəfər əhalinin əksəriyyətini azərbaycanlılar təşkil edirdi.
1918-1920-ci illər Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi zamanı Azərbaycan Cümhuriyyətinin hərbi hissələri Xankəndidə yerləşirdi.
Sovet Rusiyası Azərbaycanı işğal edəndən sonra, 1923-cü ilin iyulunda Qarabağın dağlıq hissəsində Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti (DQMV) yaradıldı. Azərbaycanın Şuşa şəhərinin inzibati əhəmiyyətini azaltmaq məqsədilə 18 sentyabr 1923-cü ildə muxtariyyətin inzibati mərkəzi Şuşadan Xankəndiyə köçürülüb. Həmin il Xankəndiyə şəhər statusu verilib. Bu vaxtdan şəhərin əhalisini, əsasən, ermənilər təşkil edirdi. 1923-cü ildə Xankəndi bolşevik-daşnak lideri Stepan Şaumyanın şərəfinə Stepanakert adlandırılıb. 8 avqust 1930-cu ildə mərkəzi Stepanakert şəhəri olmaqla eyniadlı rayon təşkil edildi.
18-20 sentyabr 1988-ci ildə azərbaycanlılar Xankəndidən qovulublar. 26 noyabr 1991-ci ildə Azərbaycan SSR Ali Sovetinin qərarı ilə şəhərin tarixi adı - “Xankəndi” bərpa edilsə də, həmin ilin 28 dekabrında şəhər erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunub.
30 ildən artıq Xankəndi Azərbaycan ərazilərində yaradılmış qondarma separatçı rejiminin mərkəzi olub. 19-20 sentyabr 2023-ci ildə Azərbaycan ordusunun 23 saatlıq lokal xarakterli antiterror əməliyyatı nəticəsində Azərbaycanın Xankəndi şəhəri üzərində suverenliyi bərpa edildi. 15 oktyabr 2023-cü ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Xankəndidə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını qaldırdı.
View this post on Instagram
