Xınalıqlar (yerli dildə Kətiş) dünyada yeganə dilə və yaşayış məskəninə mənsub Azərbaycanın etnik qrupudur.
Bu aborigen azsaylı xalq özünəməxsus etnoqrafik xüsusiyyətləri ilə seçilir. Bu etnos Şahdağ ətrafında yerləşmələrinə görə tarixi-etnoqrafik ədəbiyyatda "Şahdağ xalqları" adlandırılır. Xınalıqlılar Azərbaycanın ən qədim sakinlərindən sayılır.
Hələ eramızın birinci əsrində yaşamış yunan alimi Strabon özünün 17 cildlik “Coğrafiya” adlı əsərində yazırdı ki, Qafqazda 26 alban tayfası yaşayır və onlardan hər biri öz dillərində danışır. Xınalıq kəndindəki 8 böyük qəbiristanlıq və bu qəbiristanlıqlardakı 3-4 mərtəbəli qəbirlər sübut edir ki, bu etnos 2 min illik tarixə həkk olunmuş Qafqaz Albaniyasına aiddir.
Rəvayətlərə görə, xınalıqlılar Nuh peyğəmbərin danışdığı dildə danışırlar. Onların fikrincə, Nuh peyğəmbərin tufanı dövründə Ketş kəndi Ketş dağlarında yerləşirdi. Sonradan tanrı tərəfindən baş verən zəlzələ zamanı orada heç bir ev salamat qalmamışdır və əhali həlak olmuşdur. Sağ qalanlar isə çayı keçərək kiçik bir təpəyə qalxmışlar və Xınalıq yaranmışdır. Tufandan sonra Nuhun oğlu Yafət öz oğulları ilə burada qalmış və beləliklə Qafqaz xalqları törənmişdir.
Dəniz səviyyəsindən 2000 metrdən də artıq yüksəklikdə yerləşən kənd ərazisində rast gəlinən balıqqulağı və daşlaşmış balıq sümükləri subut edir ki, burada bir vaxtlar tufan və daşqınlar baş vermişdir.
Ümumi sayı 30 minə yaxın olan tayfanın təxminən 5 min nəfəri təmiz Xınalıq dilində danışırlar.
