Qarapapaqlar və ya tərəkəmələr - Azərbaycandan başqa Türkiyədə, Gürcüstanda yaşayan etnik azərbaycanlılardır.
Asiyada IV əsrin 70-ci illərində Hun dövləti dağıldıqdan sonra bəzi tayfalar Çinin hökmranlığını qəbul etmir və qərbə köçür. Bu zamanlar da Borçalı və Qazaxlı nəsilləri yaranır və onların davamçıları qarapapaq və ya tərəkəmələr adlanır.
Qarapapaqların tarixi kökləri Borçalıya gedib çıxır. Tarixçi Ziya Bünyadov hesab edirdi ki, qarapapaqlar, həmçinin qıpçaq kökünə bağlıdırlar. Qıpçaqlar isə bir vaxtlar Cənubi Gürcüstanda, Qərbi Azərbaycanda və Azərbaycanın bir hissəsində məskunlaşıblar və məhz bu ərazilərdə “Borçalı-Qazax” etnonimi möhkəmlənib. Qarapapaqlar türk qəbilələrindən biri olmaqla, əvvəllər qara qoyun dərisindən papaq geyinirdilər. Bu səbəbdən Qafqazın digər xalqları onlara geyimlərinə görə “qarapapaq” deyiblər.
“Tərəkəmə” isə ərəb dilindən “türkmənlər” deməkdir. XV-XVI əsrlərdə qarapapaqlar Dağıstanda, Qarabağda, Tiflislə Gəncə arasındakı ərazilərdə və Qərbi Azərbaycanda yaşayırdılar. XVI əsrin ikinci yarısında Səfəvi dövlətinin hökmdarı Şah Təhmasib qarapapaqları özbəklərə qarşı istifadə etmək üçün Xorasana (indiki İran) köçürmək istədi. Lakin qumuqların (Dağıstanda, Şimali Osetiyada və Çeçenistanda yaşayan xalq) başçısı Şeyx-Əmir, qarapapaqlar Qəzvinə (indiki İran) çatanda, 100 min tərəfdarı ilə qarapapaqları qoruyub, vətənlərinə geri qaytarır. Onun tərəfdarlarından biri qarapapaqların xanı olub. XIX əsrin ikinci yarısına qədər qarapapaqlar əsasən Göyçə gölünün şimalında yaşayıblar. Sonra isə burada yaşayan 800 qarapapaq ailəsi İrana və Türkiyə ərazisinə köçüblər.
Sovet dövründə qarapapaqların bir hissəsi Orta Asiyaya sürgün edilir. Həmin tərəkəmələr indidə Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistanda yaşayır. Qarapapaqlar oturaq həyat tərzi sürüb, əkinçilik və qismən maldarlıqla məşğul olublar. Həmçinin onların özünəməxsus mədəniyyəti, adətləri, mətbəxi var. Qarapapaqların bayram şənliklərində, toylarda ifa etdikləri rəqslərdən biri “tərəkəmə” adlanır. Hazırda qarapapaqlar Azərbaycanın Qazax və bəzi Aran rayonlarında, Dərbənd (indiki Rusiya), Gürcüstanın Kverno-Kartli diyarı, İranda, Türkiyənin şimal-şərqində yaşayırlar.
