2027-ci ilin yanvarında Azərbaycanda ev təsərrüfatları üzrə sorğu zamanı kompüter, notbuk və planşetlərin sayı da qeydə alınacaq. Bununla belə, sorğudan sonra yeni cihaz alan şəxsin bu barədə dövlət qurumlarına ayrıca məlumat vermək öhdəliyi nəzərdə tutulmur.
İnsanoid.com rəsmi sənədlər əsasında yanvar sorğusunun əsas məqamlarına aydınlıq gətirir.
Yeni uçot formaları Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı il 13 oktyabr tarixli 3-34/3-2-26/2026 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənib və 2027-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minəcək. Ev təsərrüfatlarının hər il uçota alınması isə Nazirlər Kabinetinin 2024-cü il 22 may tarixli 273 nömrəli qərarında nəzərdə tutulub.
Sorğunu yerli icra hakimiyyəti başçılarının ərazi üzrə nümayəndəlikləri keçirəcək. Bu işə ev təsərrüfatlarının uçotunu aparan baş məsləhətçi və ya onu əvəz edən əməkdaş cavabdehdir.
Formaları və göstərişləri Dövlət Statistika Komitəsi müəyyənləşdirir, məlumatlar elektron qaydada qeydə alınır.
Qaydalara əsasən, hər il yanvarın 1-dən 30-dək müvafiq ərazidəki bütün ev təsərrüfatları gəzilməlidir. Suallara təsərrüfat başçısı və ya təsərrüfatın mülki hüquq və fəaliyyət qabiliyyəti olan digər üzvü cavab verə bilər. Uçot kitabının ev təsərrüfatları gəzilmədən doldurulmasına yol verilmir.
Burada əsas tarix yanvarın 1-dir. Sakinlər və əmlakın mövcudluğu barədə əsas məlumatlar həmin günə olan vəziyyət üzrə yazılır.
Məsələn, əməkdaş yanvarın 20-də gəlsə belə, cihazların sayı yanvarın 1-i vəziyyətinə göstərilməlidir. Kənd təsərrüfatı istehsalının həcminə dair məlumatlar isə əvvəlki ili əhatə edir.
Uçot tək yaşayan şəxslərə də aiddir. Birgə yaşayan, gəlir və əmlakını tam və ya qismən birləşdirən, bir sıra mal və xidmətlərin istehlakını birgə həyata keçirən insanlar bir ev təsərrüfatı hesab olunur.
Kirayədə daimi yaşayanlar mənzil sahibinin təsərrüfatından ayrıca uçota alınır. Müvəqqəti yaşayanlar üçün ayrıca siyahı var.
Sorğu zamanı ev təsərrüfatı üzvlərinin kimliyi, FİN-i, doğum tarixi, cinsi, vətəndaşlığı, milliyyəti, yaşayış və qeydiyyatı, təhsili, məşğulluğu, sosial ödənişləri və əlilliyi barədə məlumatlar da toplanır.
Mənzilin sahəsi, otaqların sayı, kommunal şəraiti, digər tikililər, avtomobillər, kənd təsərrüfatı texnikası, torpaq, əkinlər, heyvanlar, quşlar və arı ailələri də uçotun əhatəsinə daxildir.
Nəqliyyat vasitələri və kənd təsərrüfatı texnikası üzrə həm ümumi say, həm də texniki cəhətdən saz olanların sayı göstərilir.
Rəqəmsal cihazlar üçün ayrılmış xanada kompüter, notbuk və planşetlərin növü və sayı yazılır. Məsələn, bir kompüter, bir notbuk və iki planşet. Bu xanada cihazın markası, modeli, qiyməti, seriya nömrəsi və yaddaşındakı məlumatlar soruşulmur.
Televizor, soyuducu və paltaryuyan maşınların sayılması üçün isə ayrıca xanalar nəzərdə tutulmayıb.
Mobil telefon sənəddə internetə çıxış vasitəsi kimi qeyd olunur. Sorğuda internetə yalnız simli bağlantı ilə, yalnız mobil və ya digər simsiz texnologiyalarla, yaxud hər iki üsulla çıxışın olduğu göstərilir. İnternetə çıxış yoxdursa, bu da qeyd edilir. Həmin xanada smartfonların sayı yazılmır.
Stasionar telefonun olub-olmaması ayrıca göstərilir. Əlaqə üçün ev telefonunun nömrəsi və/və ya təsərrüfat başçısının, yaxud digər üzvünün mobil nömrəsi, eləcə də elektron poçt ünvanı qeydə alınır. Bu, alınmış telefon aparatlarının qeydiyyatı demək deyil.
Uçotun məqsədləri arasında əhalinin milli və sosial tərkibinin, cins və yaş bölgüsünün müəyyənləşdirilməsi, torpaqlardan istifadənin öyrənilməsi, tikililər və heyvandarlıq barədə məlumatların əldə edilməsi, seçkilərdə və referendumlarda iştirak hüququ olan şəxslərin siyahılarının müəyyənləşdirilməsi və digər məqsədlər göstərilir.
Yəni məlumatlar həm statistik, həm də inzibati məqsədlər üçün toplanır. Kompüter və planşetlərin sayının konkret hansı qərarların qəbulu üçün lazım olduğu isə sənəddə ayrıca izah edilmir.
Sakinlər üçün əsas məqamlardan biri də sonrakı alışlarla bağlıdır: bu qaydalar yeni planşet, notbuk və ya kompüter alan şəxsin ayrıca bildiriş verməsini tələb etmir. Belə bildirişin təqdim olunma müddəti və xüsusi forması da müəyyənləşdirilməyib.
Məsələn, ailənin 2027-ci il yanvarın 1-də bir planşeti olub, fevralda isə ikincisi alınıb. Bu uçot çərçivəsində alış barədə ayrıca məlumat göndərmək lazım deyil. Növbəti illik sorğuda cihazların sayı yeni hesabat tarixinə uyğun göstərilir. Smartfon almaq və ya dəyişmək də bu qaydalar üzrə ayrıca məlumat vermək öhdəliyi yaratmır. Bu izah yalnız ev təsərrüfatlarının uçotuna aiddir, digər normativ aktlarla tənzimlənən prosedurları əhatə etmir.
Göstərişlərdə il ərzində məlumatların yenilənməsi də nəzərdə tutulub. Lakin müvafiq bənd ev təsərrüfatı üzvlərinin və müvəqqəti yaşayan şəxslərin siyahılarına aiddir. Bu müddəa hər yeni texnika alışı barədə məlumat vermək öhdəliyi müəyyən etmir.
Sorğu əməkdaşa mənzilə məcburi daxil olmaq və cihazların yaddaşını yoxlamaq səlahiyyəti vermir. Konstitusiyanın 33-cü maddəsinə əsasən, qanunla müəyyən edilmiş hallar və ya məhkəmə qərarı istisna olmaqla, mənzildə yaşayanların iradəsinə zidd olaraq mənzilə daxil olmaq olmaz.
Bəzi məlumatların yerində dəqiqləşdirilməsi isə razılıqla mümkündür. Məsələn, texniki pasport yoxdursa və ya faktiki sahə sənəddəkindən fərqlənirsə, təsərrüfat başçısının razılığı ilə evin və ya mənzilin içəridən ölçülməsinə yol verilir.
Heyvanların sayı sorğu ilə öyrənilə bilər. Təsərrüfat başçısının razılığı olduqda heyvanlar yerində də sayıla bilər.
Toplanan məlumatlar konkret ünvan və şəxslərlə əlaqələndirilir. Onların mühafizəsi "Fərdi məlumatlar haqqında" Qanunun tələblərinə uyğun olmalıdır. Şəxs öz məlumatlarının hansı məqsədlə işləndiyini, onlarla kimlərin tanış ola bildiyini öyrənmək və məlumatların dəqiqləşdirilməsini tələb etmək hüququna malikdir.
