Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəylinin “Leyli və Məcnun” operası 12 yanvar 1908-ci ildə Bakıda, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin teatrında (indiki Musiqili Komediya Teatrının binasında) səhnəyə qoyulub. Bu hadisə müsəlman Şərqində opera sənətinin əsasını qoyub.
“Leyli və Məcnun” operası XVI əsrin Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin eyniadlı poemasına əsaslanır. Bu əsərlə musiqi tarixində operanın yeni növü - muğam operası yarandı.
İlk tamaşanın quruluşçusu aktyor və rejissor Hüseyn Ərəblinski olmuşdur. Tamaşanın dirijoru isə yazıçı-dramaturq Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev idi. Tamaşanı Hacıbəyovun seminariya yoldaşları olan musiqiçilərdən ibarət orkestr, muğam hissələrini isə tarzənlər: Qurban Pirimov və Şirin Axundov müşayiət edirdilər. Tamaşanın bədii tərtibatında publisist, rəssam Əli bəy Hüseynzadənin rolu olmuşdur.
Məcnun rolunun ilk ifaçısı aktyor Hüseynqulu Sarabski olub. Operanın səhnələşdirilməsində əsas çətinlik Leyli rolunun ifaçısını seçmək idi. XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda qadınlar səhnədə çıxış edə bilmədikləri üçün, bu rolun ilk ifaçısı kişi olub. Bir dəfə Üzeyir bəy çayçıda olarkən, çayçı işləyən birinin zümzüməsini eşidir və ona Leyli rolunu təklif edir. Beləliklə, Leylinin ilk ifaçısı çayçı Əbdürrəhman Fərəcov seçilir.
Sonrakı tamaşalarda Leyli rolunun ifaçıları Əhməd Ağdamski, Hüseynağa Hacıbababəyov, qadın ifaçılardan isə Sona Hacıyeva, Cahan Talışinskaya, Simuzər Hətəmova, Rübabə Muradova, Sara Qədimova, Zeynəb Xanlarova, Flora Kərimova olub. Məcnun rolunu isə Sidqi Ruhulla, Xanlar Haqverdiyev, Əliövsət Sadıqov, Şirzad Hüseynov, Gülağa Məmmədov, Mais Salmanov canlandırıb.
