Bugün, yanvarın 4-də Azərbaycan yazıçısı, dramaturqu, jurnalisti, "Molla Nəsrəddin" ədəbi məktəbinin banisi və ideya rəhbəri Cəlil Məmmədquluzadənin vəfatından 90 il ötür. O, həmçinin Azərbaycanda və Şərqdə ilk feminizm, qadınların və kişilərin hüquq bərabərliyi ideologiyasının əsasını qoymuş ictimai xadim hesab olunur.
Cəlil Hüseynqulu oğlu Məmmədquluzadə 10 fevral 1869-cu ildə Naxçıvan şəhərində anadan olub. İlk təhsilini əvvəlcə mollaxanada, sonra Naxçıvan şəhər məktəbində alıb. 1887-ci ildə Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasını bitirib, 1887 - 1897-ci illər arasında İrəvan quberniyasının kəndlərində müəllimlik edib. O, ilk məlum bədii əsəri sayılan “Çay dəstgahı” alleqorik pyesini, “Danabaş kəndinin əhvalatları” povestini də bu dövrdə yazıb.
Dramaturqun 1903-cü ildə yazdığı "Poçt qutusu” hekayəsi 1904-cü ildə "Şərqi-Rus” qəzetində çap olunub. “Kişmiş oyunu”, L.Tolstoydan tərcümə etdiyi “Zəhmət, ölüm və naxoşluq” hekayələri də ilk dəfə bu qəzetdə dərc edilib.
1906-cı ildə Tiflisdə "Molla Nəsrəddin” jurnalının ilk nömrəsi çapdan çıxır. Jurnal 1906-1918-ci illərdə Tiflisdə, 1920-1921-ci illərdə 8 nömrə ilə Təbrizdə, 1922-1931-ci illərdə isə Bakıda nəşr olunub.
Yazıçının hekayələrində qadın əsarətinə qarşı mübarizə mövzusu mühüm yer tutub. Ədib "Molla Nəsrəddin" jurnalı səhifələrində olduğu kimi, hekayələrində də həmişə qadınların ağır kölə vəziyyətinə qarşı çıxıb, onların azadlığı uğrunda mübarizə aparıb. O, 1905 - 1920-ci illərdə qadın əsarətinə qarşı "İranda hürriyyət", "Xanın təsbehi", "Konsulun arvadı", "Qəssab", "Molla Fəzləli", "Pirverdinin xoruzu" və s. hekayələr yazıb.
İctimai xadim “Yeni yol” qəzetinin redaktoru, Ümumittifaq Mərkəzi Yeni Əlifba Komitəsinin üzvü, Bakı Azad Tənqid-Təbliğ Teatrının təşkilatçılarından olub, “Maarif və mədəniyyət”, “Yeni kənd”, “Şərq qadını” mətbuat orqanlarında fəaliyyət göstərib.
Jurnalist 4 yanvar 1932-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. Onun məzarı Fəxri xiyabanda yerləşir.
Ölkədə bir sıra küçələrə, Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrına, Naxçıvan Muxtar Respublika Ədəbiyyat Muzeyinə ədibin adı verilib. Keçmiş Astraxan rayonu və şəhəri 1967-ci ildə onun şərəfinə Cəlilabad, vaxtilə müəllimlik etdiyi Baş Noraşen kəndi isə Cəlilkənd adlandırılıb. 2019-cu ildə Prezident İlham Əliyev Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb.
