Əsrarəngiz təbiəti ilə göz oxşayan Kəlbəcərin Vəng kəndində yüksək təpəlik üzərində inşa edilmiş Xudavəng monastrı Azərbaycan ərazisindəki ən böyük monastr kompleksidir.
İnsanoid.com məlumat verir ki, Xudavəng monastır kompleksi Murovdağ və Qarabağ dağ silsilələrinin kəsişdiyi yerdə formalaşan dağlı vadidə, yüksək təpəlik üzərində yerləşir. Qədim Alban sivilizasiyasın ən gözəl sübutlardan olan Xudavəng kompleksi Arzu xatun kilsəsindən, Həsən kilsəsindən, Bazilika və 2 ibadətgahdan ibarətdir. Qeyd edək ki, qədim memarlıq nümunəsi 8-9-cu əsrlərə aiddir.
1993-cü ildə Ermənistan silahlı qüvvələrinin Kəlbəcəri işğal etməsindən sonra Xudavəng monastır kompleksi dünyaya erməni abidəsi kimi təqdim olunub və ermənilərin təcavüzünə məruz qalıb. Düşmən, abidədəki Alban kilsəsinə aid xaç və yazıları balta ilə çaparaq yox edərək tarixi saxtalaşdırmağa çalışıb. Onlar öz təbliğatlarında bu məbədi erməni kilsəsi kimi təqdim edib, xalqımızın maddi-mədəni irsini özününküləşirməyə calışıb. İşğaldan əvvəl burada yaşayan sakinlərin sözlərinə görə, abidə çox dəyişiklilərə məruz qalıb:
“Burada binanın yan hissəsində alban vaxtlarından qalan sal daşla yazılmış lövhələr olub, onu cıxarıblar, hal hazırda isə yeri boşdur. Müəyyən bir hissədə erməni dilində özləri əlyazmaları ilə yazılar yazıblar, erməni dilində, öz xaçlarını çəkiblər, ümumilikdə özəlləşdirmək istəyiblər, hardasa tarixi saxtakarlaşdırılıb özünküləşdirmək istəyiblər”, – deyə sakinlər bildirir.
Artıq bu gün Xudavəng kilsəsi, işğaldan azad olunan topraqlarımızda olan, digər tarixi abidələr kimi öz sahiblərinə qaytarılıb və qorunur.
Qeyd edək ki, “Xudavəng”, yəni “Tanrı məbədi” adlandırılan monastır kompleksi Qafqaz Albaniyası dağıldıqdan sonra (IX əsrdə) Qarabağın dağlıq hissəsində yaranmış Xaçın Alban knyazlığının dini mərkəzi olub. Ümumilikdə, kompleksə doqquz tikili - Qədim kilsə; Kiçik birnefli Müqəddəs Məryəm ana bazilikası; Arzu Xatun məbədi; Həsən Cəlal məbədi; Müqəddəs Qriqoris məbədi; Arzu Xatun məbədinə əlavə edilmiş zal; Zəng qülləsi; Məktəb binası; Qalereya daxildir.
Bu tikililərdən beşi əsas, digərləri köməkçi xarakteri daşıyır. Məbəd kompleksinə daxil olan bu abidələrin heç də hamısı dövrümüzədək yaxşı vəziyyətdə çatmayıb. Yaşca daha qədim olanları nisbətən uçub.
Binaların inşası zamanı əsasən, yerli qara bazalt daşdan, bişmiş kərpicdən və əhəng məhlulundan istifadə edilib. Damları isə kirəmit və səliqə ilə kəsilmiş daşlarla örtülüb. Maraqlısı odur ki, üstü günbəz kimi inşa edilən binaların tikintisində ağac materialından istifadə olunub. Məbəd binalarında pəncərə oyuqları da mövcuddur. Həmin oyuqların yuxarı hissəsi nalşəkilli formada düzəldilib.
Monastıra daxil olan tikililərin divarlarında yağlı boya ilə çəkilmiş çoxlu şəkillər və yazılar həkk edilib.
İnsanoid.com-un müxbiri tərəfindən qeydə alınmış əsrarəngiz Xudavəng monastrının kadrlarını sizə təqdim edirik:
