Bu yaxınlarda Polşanın Poznan şəhərində keçirilən kayak və kanoe üzrə dünya çempionatında Azərbaycanın cəmi bir idmançısı - kanoeçi Tatyana Smilovenko çıxış edib. Azərbaycan bu idman növündə tarix boyu müxtəlif nəticələr əldə edib. Hazırda isə ölkədə daha çox sayda idmançının sistemli və kütləvi şəkildə bu idman növünə cəlb edilməsi istiqamətində iş aparılır.
Poznandakı dünya çempionatı və Azərbaycanda avarçəkmənin inkişafı barədə İdman.Biz ölkənin kanoe üzrə milli komandasının baş məşqçisi Aleksandr Jukovski ilə söhbətləşib.
- Tatyana Smilovenkonun dünya çempionatındakı çıxışını necə qiymətləndirirsiniz? Nəticədən razı qaldınızmı?
- Xeyr, razı qalmadıq. Tatyana daha yüksək nəticə göstərməyə hazır idi. Bəli, onun çiynində problem var. Bu, hələ 200 metr məsafəyə yürüş zamanı gənclər arasında keçirilən Avropa çempionatında baş vermişdi. Dünya çempionatına bu zədə ilə hazırlaşdıq və mövsümün sonuna qədər çiynini qorumağa çalışdıq. Ola bilsin ki, müəyyən məqamda buna görə istədiyimiz nəticə alınmadı. Tatyana üçün mümkün olan nəticəyə çatdıra bilmədik. Bu il 500 metr məsafədə əsas finala, 200 metrdə isə B finalına çıxmalı idi.
Hazırda əsas vəzifəmiz çiyni hərtərəfli müayinə etdirməkdir ki, gələn mövsüm planlaşdırdığımız məşq həcmini rahat şəkildə yerinə yetirə bilək. Oktyabr ayında isə yeni mövsümə hazırlığa başlayacağıq.
- Tatyana böyüklər arasında çıxış edən yeganə kanoeçimizdir. Bəs digər yaş qruplarında vəziyyət necədir?
- Hazırda perspektivli uşaqları seçirik. Onlar məşqləri davam etdirsələr, gələcəkdə milli komandaya düşməyə namizəd ola bilərlər. Perspektivli gənclərimiz var. Tezliklə Belarusda yarışları olacaq. Daha sonra Slovakiyada bizimlə birlikdə çıxış edəcəklər. Orada artıq onların hazırlıq səviyyəsini görəcəyik. Bu da gələcək planlarımızı müəyyən qədər düzəltməyə imkan verəcək. Kayakçıları da izləyirik. Bu istiqamətlə birbaşa məşqçi Mirnazim Cavadov məşğul olur.
- Uşaqlar kayak və ya kanoe ilə məşğul olmağa başlayanda idman növünü özləri seçirlər, yoxsa məşqçilər onları istiqamətləndirir?
- Əsasən uşaqlar özləri seçim etməyə çalışırlar. Kayak bir qədər asandır, orada tarazlığı qorumaq daha rahatdır. Onların iki pərli avarı var və avarçəkmə hər iki tərəfdən həyata keçirilir. Buna görə də qayığı idarə etmək daha asandır. Uşaqlar bunu hiss edir və daha çox bu idman növünü seçirlər.
Kanoedə texnika daha mürəkkəbdir, çünki orada sükan yoxdur və hərəkət istiqamətini avarın köməyi ilə düzəltmək lazım gəlir. Qayığı bir tərəfə yayınmaması və daim düz hərəkət etməsi üçün onu idarə etməyi uzun müddət öyrənmək lazımdır. Uşağın bunu mənimsəməsi üçün daha çox vaxt tələb olunur.
- Bəs ümumilikdə Azərbaycanda kanoeyə maraq artırmı?
- Bu idman növü uzun müddətdir Olimpiya proqramındadır və bütün dünyada ona maraq qalmaqdadır. Azərbaycanda vəziyyət bir qədər mürəkkəbdir, çünki, məsələn, Litvada olduğu qədər su ehtiyatlarımız yoxdur. Ölkə kiçik olsa da, demək olar ki, hər yaşayış məntəqəsində göl və ya çay var.
Bəli, Bakıda dəniz var, amma bu, məşqlər üçün həmişə optimal şərait deyil. Dənizin özünəməxsus xüsusiyyətləri var: külək, dalğalar. Qayığı inamla idarə etmək üçün hələ kifayət qədər gücü və təcrübəsi olmayan uşaqlar üçün bu, xüsusilə çətindir. Buna baxmayaraq, Bakıda uşaqlarımız məşq edirlər. Onların bir hissəsi daha sonra Mingəçevirə aparılır və orada onlar üçün bütün şərait yaradılıb. Mingəçevirdə çox güclü baza var, dünyanın ən yaxşı bazalarından biridir. Lazım olan hər şey, sözün əsl mənasında, bir addımlıqdadır: trenajor zalı, hovuz, su hövzəsi, otel, qidalanma. İdmançı məişət məsələlərini həll etməyə vaxt sərf etmir. Onun əsas vəzifəsi məşq etməkdir.
- Bu idman növü ilə maraqlananlar arasında qızlar çoxdurmu?
- Qızlar var, amma bununla bağlı həqiqətən müəyyən problemlər yaranır. Azərbaycanda bütün valideynlər qızlarını, xüsusilə də belə ağır idman növü ilə məşğul olmağa göndərməyə hazır deyillər. Oğlanlarla bağlı vəziyyət daha asandır, baxmayaraq ki, avarçəkmə ölkədə yenə də ən populyar istiqamətlərdən biri deyil. Amma uşaqlar yenə də gəlirlər. Xüsusilə yay aylarında, hava isti olanda.
Qızların cəlb olunması problemi bir çox ölkələrdə mövcuddur, çünki avarçəkmə çətin idman növü hesab olunur. Bundan başqa, biz həmişə ideal hava şəraitində məşq etmirik. Hətta iqlimin ilboyu məşq keçməyə imkan verdiyi Azərbaycanda belə külək və yağış olur. Valideynlər düşünürlər: "Qızı, öz şahzadəsini, pis havada suyun üzərində məşq etməyə necə göndərmək olar?".
Baxmayaraq ki, bir daha qeyd edirəm, Azərbaycanda hava şəraiti ilboyu hazırlıq keçmək üçün ideal imkan yaradır. Bir çox Avropa ölkələri qışda təlim-məşq toplanışları keçirmək üçün yerlər axtarırlar. Onlar idmançılarını uyğun iqlimi olan ölkələrə, məsələn, Azərbaycana, Türkiyəyə, Çinə göndərmək üçün böyük pullar xərcləyirlər.
- Yeniyetmə avarçəkənlərə baxanda ümid etmək olarmı ki, nə vaxtsa Mingəçevirdən olan oğlan və ya qız dünya çempionu olacaq?
- Niyə də olmasın? Azərbaycanda artıq gənclər səviyyəsində nəticələr əldə edən idmançılar olub. Məsələn, Mirnazim Cavadov. Hazırda məşq edən və gələcəkdə ciddi atletlərə çevrilə biləcək oğlanlar var. Yeganə məsələ hərbi xidmətdir. İdmançılar məcburi hərbi xidmətə çağırıldıqda məşq prosesi dayanır. Belə nüanslar təkcə Azərbaycanda mövcud deyil. Amma düşünürəm ki, əgər oğlan yaxşı nəticələr göstərəcəksə, bunun üçün müəyyən həll yolları tapılacaq.
- Uşaqları avarçəkməyə niyə göndərməyin vacib olduğunu valideynlərə necə izah edərdiniz?
- Ümumilikdə danışsaq, idmanla, xüsusilə də avarçəkmə ilə məşğul olmağın çoxlu üstünlükləri var. İdman intizam, iradə, məqsədyönlülük, mübarizə aparmaq və öz maraqlarını müdafiə etmək bacarığı formalaşdırır. Bu keyfiyyətlər peşə, təhsil seçimi və karyera qurmaq zamanı insana lazım olacaq.
İdmançılarımız mütəmadi olaraq müayinələrdən keçir və tibbi nəzarət altında olurlar. Bundan başqa, avarçəkmə insan bədənini kompleks və harmonik şəkildə inkişaf etdirir, gücü, koordinasiyanı və dözümlülüyü möhkəmləndirir. Avarçəkənlərin bədəni gözəl və relyefli formaya düşür. Bununla yanaşı, burada sadəcə güclü olmaq kifayət deyil: düşünmək, gücü düzgün bölüşdürmək, öz bədənini hiss etmək, texnikanı və məsafənin qət olunmasını təhlil etmək lazımdır.
Əlbəttə, məşqlər açıq havada keçirilir və bu da uşağın orqanizminə müsbət təsir göstərir. Onlar erkən yaşlarından müxtəlif hava şəraitinə uyğunlaşır, möhkəmlənir və fiziki cəhətdən daha güclü olurlar.
- Düzgün başa düşürəmsə, bu, bir çox digər idman növlərindən fərqli olaraq, karyeranı kifayət qədər uzun müddət davam etdirməyin mümkün olduğu idman növüdür?
- Bəli. 35-40 yaşlarında yarışan və yüksək səviyyə göstərən ən yüksək səviyyəli idmançılar var. Başlamaq üçün ideal yaşa gəlincə, bu, 13-14 yaşdır. Bu yaşda yeniyetmələr arasında dünya çempionatına hazırlaşmaq üçün dörd-beş il vaxt olur. Bu, ilk ciddi startdır. Ondan əvvəl uşaqlar arasında turnirlər keçirilir, yeniyetmələr arasında dünya çempionatından sonra isə atletlər 23 yaşadək idmançıların yarışlarına keçirlər.
- Sizin fikrinizcə, beynəlxalq nəticələr əldə edə biləcək avarçəkənləri kütləvi şəkildə hazırlamaq üçün Azərbaycanda nə çatışmır?
- İlk növbədə, idmanın populyarlaşdırılması üzərində işləmək lazımdır. Ciddi reklam, müsahibələr, mütəmadi videolar, yarışların işıqlandırılması lazımdır. Bütün bunlar dərhal nəticə vermir, amma 5-10 ildən sonra öz təsirini göstərməyə başlayır. İdmanla məşğul olmaq, özünü yaxşı hiss etmək, sağlam həyat tərzi keçirmək və uşaqlarını məşqlərə göndərmək istəyən bir nəsil yetişir.
Ən yaxşı variant uşağın özü bu idman növü ilə məşğul olmaq istəyəndə və valideynləri onu dəstəkləyəndə yaranır. Amma valideynlərin özlərinin də bunun nə üçün lazım olduğunu anlamaları vacibdir. Mütləq yüksək idman nəticələri üçün deyil, sadəcə sağlamlıq və özünəinam üçün də ola bilər. Məşqçinin, uşağın və valideynlərin bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olması çox vacibdir. Böyüklər məşqlərin faydasını anlayanda və hətta pis hava şəraitinə görə uşağın məşqə getmək istəmədiyi vaxtlarda belə onu dəstəkləyəndə düzgün sistem formalaşır.
