Şəmkir qalası Şəmkirçayın sol sahilində, Şəmkir rayonunun Qədimqala kəndinin şimalında yerləşir. Orta əsr qədim Şəmkir qala şəhəri 2007-ci ildə ərazidə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılıb.
Arxeoloqların sözlərinə görə, keçmişdə “İpək Yolu”nun məhz bu ərazidən keçməsi qədim Şəmkirin inkişafına və VI əsrdə böyük şəhərə çevrilməsinə səbəb olub. Lakin XIII əsrin ilk onilliklərində şəhər monqollar tərəfindən yerlə-yeksan edilib.
Şəhərin tarixini əks etdirən mədəni təbəqələrin qalınlığı 6 metrə çatır. Ehtimal olunur ki, qala antik dövrdə inşa olunub. Buranın qiymətli qədim tapıntılarından bəziləri isə dəmir dövrünə aiddir.
Qazıntılar zamanı çoxsaylı tikili qalıqları, o cümlədən istehkam qurğuları, ictimai və yaşayış binalarının, şəhərin abadlaşdırılması üçün nəzərdə tutulan mühəndis qurğularının qalıqları aşkar edilib. Qalanın xarabalıqlarında son dövrlərdə aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı burada Əhəmənilər dövləti dövrünə aid saray da aşkarlanıb.
Şəhər qalıqları 30 hektar ərazini əhatə edir. Şəmkir o vaxtlar üç topoqrafik hissədən ibarət olub: narınqala (içqala), şəhristan (şəhərin özü) və rabad (şəhərin ətrafı). VIII-X əsrlərdə Şəmkir çay daşından və kərpicdən tikilmiş qala divarı ilə müdafiə olunub. XI əsrdə şəhərdə paralel qala divarları inşa olunub. Hər iki divar kərpic, çay daşı və yonulmuş ağ daşdan ucaldılıb. Arxeoloqların məlumatına görə, içqalanın XI əsrdə inşa edilən divarları bir neçə dəfə təmir olunub. Qalanın düşməndən qorunmaq üçün 8 qülləsi və 4 qapısı olub.
Qazıntılar zamanı qədim qala ərazisində rusların burada yaratdığı “Hərbi Qarnizon”un qalıqları, yaşayış evləri və onlara məxsus pul vahidləri də aşkarlanıb.
Mənbələr:
