Tarix boyu bir çox böyük sivilizasiyalar naməlum səbəblərdən və ya müəmmalı şəraitdə yoxa çıxmışdır. Bu hadisələr həm tarixçilər, həm də arxeoloqlar üçün maraq doğurur və müxtəlif nəzəriyyələrin yaranmasına səbəb olur. Aşağıda belə sivilizasiyalardan bəzilərini və onların yoxa çıxma səbəbləri ilə bağlı mövcud nəzəriyyələri təqdim edirik.
İnsanoid.com həmin sivilizasiyalar barədə məlumatları təqdim edir:
1. Mayya Sivilizasiyası
Mərkəzi Amerika və Meksikanın cənub-şərqində yerləşən Mayya sivilizasiyası eramızın 250-900-cü illəri arasında çiçəklənmişdir. Onlar inkişaf etmiş yazı sistemi, astronomiya və memarlıq sahələrində böyük nailiyyətlər əldə etmişdilər. Lakin 9-cu əsrdə şəhərləri tərk edərək, sivilizasiyaları tənəzzülə uğramışdır. Bu tənəzzülün səbəbləri arasında iqlim dəyişikliyi, quraqlıq, daxili münaqişələr və əhalinin həddindən artıq artması kimi amillər göstərilir.
2. İnk İmperiyası
Cənubi Amerikanın qərb sahillərində yerləşən İnk İmperiyası 15-ci əsrdə yaranmış və qısa müddətdə böyük əraziləri fəth etmişdir. Lakin 16-cı əsrdə ispan konkistadorları tərəfindən işğal edilərək süquta uğramışdır. İmperiyanın süqutunda ispanların gətirdiyi xəstəliklər, daxili siyasi çəkişmələr və ispanların üstün hərbi texnologiyası rol oynamışdır.
3. Minoan Sivilizasiyası
E.ə. 3650-1400-cü illər arasında Egey dənizində yerləşən Krit adasında çiçəklənən Minoan sivilizasiyası inkişaf etmiş ticarət şəbəkələri və unikal sənət əsərləri ilə tanınırdı. Onların yoxa çıxmasının səbəbləri arasında Tera vulkanının püskürməsi nəticəsində yaranan sunami və sonrakı miken hücumları göstərilir.
4. Harappa Sivilizasiyası (İndus Vadisi Sivilizasiyası)
E.ə. 3300-1300-cü illər arasında Hindistan yarımadasının şimal-qərbində mövcud olan bu sivilizasiya şəhər planlaması və sanitariya sistemləri ilə tanınırdı. Onların tənəzzülünün səbəbləri tam məlum olmasa da, iqlim dəyişikliyi, ticarət yollarının dəyişməsi və ətraf tayfaların hücumları kimi amillər irəli sürülür.
5. Anasazi Sivilizasiyası
ABŞ-ın cənub-qərbində e.ə. 12-ci əsrdən eramızın 13-cü əsrinə qədər mövcud olan Anasazi xalqı qayalarda oyulmuş yaşayış yerləri ilə tanınırdı. Onların yoxa çıxmasının səbəbləri arasında uzunmüddətli quraqlıq və resurs çatışmazlığı göstərilir.
Bu sivilizasiyaların yoxa çıxması ilə bağlı müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur və hər biri özünəməxsus səbəblərlə əlaqələndirilir. Lakin dəqiq səbəblər hələ də tam müəyyən edilməmişdir və bu mövzu tarixçilər və arxeoloqlar üçün araşdırma sahəsi olaraq qalır.
