Bəzi valideynlər dövlət uşaq bağçalarının saat 17:00-da bağlanmasından narazıdırlar. Bu narazılıq əsasən, valideynlərin iş saatlarının 17:00-dan sonra bitməsi və təbii ki, uşaqlarını götürməyə çatmaması, həmçinin bu problemdən irəli gələrək uşaqlarını götürmək üçün digər alternativ imkanlarının olmaması ilə əlaqədardır.
Bəs məsələ hansı şəkildə tənzimlənməlidir?
Mövzu ilə bağlı Bakuplus.az-a açıqlama verən təhsil eksperti Kamran Əsədovun sözlərinə görə, valideynlərin dövlət bağçalarının iş saatlarının 17:00-da tamamlanması ilə bağlı narazılığı bir sıra sosial, pedaqoji və iqtisadi problemləri gündəmə gətirir:
“Çalışan valideynlər üçün bu vəziyyət çətinlik yaradır, çünki əksər iş yerlərində iş saatı 18:00-da bitir və valideynlərin uşaqlarını vaxtında götürməsi mümkün olmur. Bu məsələ qanunvericilik, pedaqoji yanaşmalar və dünya təcrübəsi prizmasından geniş təhlil tələb edir.
Azərbaycan Respublikasının əmək qanunvericiliyinə əsasən, iş saatı adətən səhər 9:00-dan axşam 18:00-a qədər davam edir. Bu, dövlət sektorunda və çoxsaylı özəl müəssisələrdə standart iş rejimi kimi tətbiq edilir.
Bağçaların iş saatlarının 17:00-da tamamlanması isə valideynlərin iş rejimi ilə uyğunluq təşkil etmir və bu, onların əmək hüquqlarına dolayı yolla təsir göstərir. Uşaq hüquqları ilə bağlı Azərbaycan qanunvericiliyi valideynlərin övladlarının təhlükəsizliyini və yaxşı şəraitdə böyüməsini təmin etmək məsuliyyətini önə çəkir. Bununla belə, dövlət bağçalarının saatlarının valideynlərin iş rejiminə uyğun tənzimlənməsi bu hüquqların tam təmin edilməsi üçün vacibdir”.
Ekspert qeyd edib ki, dünya təcrübəsində bir çox ölkədə bağçaların iş saatları işçi hüquqlarına uyğunlaşdırılır:
“İsveç və Norveçdə dövlət bağçaları axşam saat 18:30-a qədər açıq olur və valideynlərin işdən sonra uşaqlarını götürməsi üçün kifayət qədər vaxt təmin edilir. Əlavə olaraq, bəzi ölkələrdə valideynlərin gecikməsi halında uşaqlar üçün nəzarət xidmətləri də təklif olunur.
Pedaqogikada uşaq mərkəzli yanaşma valideynlərin iş rejimi ilə uşaqların rahatlığını balanslaşdırmağı tələb edir. Uşaqların uzun müddət bağçada qalmasının emosional və fiziki təsirləri də nəzərə alınmalıdır. 8-9 saatlıq gündəlik bağça rejimi uşaqların tədris fəaliyyətlərində və sosial inkişafında əhəmiyyətli rol oynayır.
Lakin iş saatlarının uzadılması zamanı uşaqların istirahətə, sərbəst oyuna və valideynlərlə keyfiyyətli zaman keçirməyə ehtiyacı nəzərə alınmalıdır. Bu balansı təmin etmək üçün bəzi bağçalar yaradıcılıq saatları və açıq hava fəaliyyətləri təşkil edərək, uşaqların bağçada keçirdiyi vaxtın keyfiyyətini artırır”.
K.Əsədov bildirib ki, Azərbaycanın bəzi bağçalarında müəllimlərin və texniki işçilərin sayının azlığı iş saatlarının uzadılmasını çətinləşdirir:
“Pedaqoji baxımdan bağçaların iş saatlarının uzadılması üçün əlavə pedaqoji heyətin cəlb olunması vacibdir. Mövcud kadr çatışmazlığı şəraitində bu məsələ xüsusi diqqət tələb edir. Azərbaycanın bəzi bağçalarında müəllimlərin və texniki işçilərin sayının azlığı iş saatlarının uzadılmasını çətinləşdirir. Bu problem həll edilmədən iş rejiminin dəyişdirilməsi çətin ola bilər.
Dünya ölkələrində bağça iş saatlarının təşkilində müxtəlif yanaşmalar tətbiq olunur.
Çevik İş Saatları – Avstraliyada bəzi dövlət bağçaları valideynlərin iş rejiminə uyğun olaraq çevik iş saatları təklif edir. Valideynlər qeydiyyat zamanı uşaqlarını götürmə saatlarını fərdi olaraq müəyyən edə bilirlər. Bu yanaşma valideynlərin fərdi ehtiyaclarını daha yaxşı qarşılamağa imkan verir.
Təkrar Xidmətlər – Yaponiya və Cənubi Koreyada dövlət bağçaları uşaqları götürməyə gecikən valideynlər üçün əlavə ödənişlə gecə xidmətləri təklif edir. Bu yanaşma iş rejimi çətin olan valideynlərin iş yükünü azaldır və uşaqlar üçün əlavə qayğı təmin edir.
Qonşuluq Bağçaları – ABŞ-da “community daycare” modeli geniş yayılıb. Bu modeldə bağçalar yerli icma üzvlərinin və könüllülərin dəstəyindən istifadə edərək iş saatlarını valideynlərin ehtiyaclarına uyğunlaşdırır”.
Kamran Əsədov əlavə edib ki, Qanunvericilikdə bağçaların iş rejiminin valideynlərin iş saatları ilə uyğunlaşdırılması məsələsi nəzərə alınmalı, bağçalarda əlavə resursların cəlb edilməsi təmin edilməlidir:
“Azərbaycanda bağçaların iş saatlarının dəyişdirilməsi xarici təcrübələrdən öyrənməklə mümkün ola bilər. Dövlət bağçalarının 17:00-dan sonra fəaliyyətini təmin etmək üçün əlavə resursların ayrılması vacibdir. Əlavə işçi heyətinin işə qəbul edilməsi, növbəli iş rejiminin tətbiqi və ya könüllü xidmətlərin cəlb edilməsi kimi yanaşmalar tətbiq oluna bilər.
Hazırkı vəziyyətdə işləyən valideynlər bağçaların iş saatlarının onları çətin vəziyyətdə qoymaması üçün müəyyən həll yollarını müzakirə edə bilərlər. Bu həll yollarına aşağıdakılar daxildir:
İcma Dəstəyi – Valideynlər qonşuları ilə birlikdə uşaqları bağçadan götürmək üçün növbəli bir sistem yarada bilər.
Dövlətlə Müştərək Dialoq -Valideynlər yerli idarəetmə qurumları ilə birbaşa əlaqə saxlayaraq bağçaların iş saatlarının dəyişdirilməsi ilə bağlı kollektiv müraciətlər edə bilər.
Şəxsi Dayə Xidmətləri – Bağçaların iş saatlarından sonra uşaqlara qayğı göstərə biləcək şəxsi dayələrdən istifadə etmək qısa müddətli həll ola bilər.
Bağçaların iş saatlarının 17:00-da bitməsi, xüsusilə işləyən valideynlər üçün böyük sosial və iqtisadi problemlər yaradır. Dünya təcrübəsi göstərir ki, bu problemin həlli üçün çevik iş saatları, əlavə xidmətlər və icma dəstəyi effektiv yanaşmalardır. Azərbaycanda bu istiqamətdə real dəyişikliklər edilmədən, valideynlərin çətinlikləri davam edəcək və uşaqların təhlükəsizliyinə dair narahatlıqlar artacaq. Dövlət və valideynlər arasında müştərək dialoq, resursların optimallaşdırılması və təcrübə mübadiləsi bu məsələnin həllində əsas rol oynayır”.
Nəzrin Vahid
